Theo một số nghệ nhân làm nghề gốm sứ ở huyện Đông Triêu thì nghề sản xuất gốm, sứ Đông Triều được hình thành vào những năm đầu miền Bắc mới được giải phóng. Người có công tạo dựng nên nghề sản xuất gốm sứ Đông Triều là ông Hoàng Huy, người Việt gốc Hoa. Nhưng trước ông Huy, từ trước cách mạng tháng 8/1945, khoảng năm 1940, ông Vũ Văn Hào đã mày mò đắp lò nung ấm chén bằng gốm. Còn ở khu vực Vĩnh Hồng- Mạo Khê thì đã có người xây lò làm bát.

Ông Hoàng Huy ngay từ nhỏ đã từ Trung Quốc siêu bạt sang làm gốm sứ ở xưởng gốm sứ Móng Cái cho một chủ lò người Hoa, nhờ đó ông đã có ít nhiều kinh nghiệm làm gốm, sứ. Lớn lên, do được giác ngộ, ông Hoàng Huy tình nguyện nhập ngũ thành anh bộ đội Cụ Hồ, đánh đuổi giặc Pháp. Ông được biên chế vào đội quân Đệ Tứ Chiến Khu, đơn vị đóng quân ở nhiều vị trí ở Đông Triều. Bằng kinh nghiệm, ông Hoàng Huy nhận biết, Đông Triều có mỏ đất, có vị trí địa lý thuận tiện có thể làm được đồ gốm sứ. Hòa bình, ông Hoàng Huy giải ngũ, không có quê hương, bản quán, ông cư trú tại Đông Triều và bắt tay vào sản xuất đồ gốm sứ. Từ một nhóm người, rồi thành một tổ hợp, đến năm 1956, theo chủ trương của Đảng và Nhà nước, mọi cơ sở sản xuất đều vào hợp tác xã (HTX). HTX sản xuất đồ gốm sứ Đông Triều được thành lập, gọi là HTX sành sứ Đông Thành, do ông Hoàng Huy làm Chủ nhiệm.

HTX sản xuất - kinh doanh theo kế hoạch Nhà nước, Nhà nước giao chỉ tiêu sản lượng, giao chỉ tiêu vật tư. Đổi lại HTX được Nhà nước thanh toán bằng lương thực, thực phẩm... Từ khi thành lập (1956) đến hết thời kỳ bao cấp, HTX Đông Thành liên tục phát triển, lớn mạnh. Đến tháng 12/1957 thì tách ra thành lập thêm một HTX ở Mạo Khê, gọi là HTX sành sứ Ánh Hồng, do ông Nguyễn Đình Các là xã viên HTX sành sứ Đông Thành đứng ra thành lập, làm Chủ nhiệm. Năm 1985, ông Nguyễn Đình Các được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Có thể nói, suốt gần 40 năm xây dựng, hai HTX sành sứ ở huyện Đông Triều đã đảm nhận cung ứng cho thị trường Quảng Ninh sản phẩm đồ sành sứ, chủ yếu là bát ăn cơm. Cao điểm mỗi HTX có tới hàng ngàn lao động, nghĩa là nghề sản xuất gốm sứ ở Đông Triều có một thời vàng son, rất thịnh vượng.

Bước vào thời kỳ đổi mới, nhất là từ khi Đảng và Nhà nước chủ trương mở cửa quan hệ với nhiều nước trên thế giới thì hàng gốm sứ từ khắp cả nước và nước ngoài, như gốm sứ Bát Tràng (Hà Nội), gốm sứ Bồng Miêu (Quảng Nam)... Đặc biệt sành sứ Giang Tây (Trung Quốc), Nhật Bản với nhiều mẫu mã, chất lượng cao, giá cả hợp lý tràn vào thị trường Việt Nam. HTX sành sứ Đông Triều và Ánh Hông gặp khó khăn, lần lượt giải thể. Nhiều hộ, qua nhiều thế hệ chỉ làm gốm, sứ, khi HTX giải thể do không có nghề gì khác đã tự xây lò sản xuất- kinh doanh tại gia đình. Nhưng do không có tiềm lực, không cạnh tranh được với hàng ngoại, các lò cũng đóng cửa dần. Đến nay toàn huyện chỉ còn gần 20 lò, nhưng sản xuất cầm chừng, chủ yếu là nhập hàng bên ngoài để kinh doanh.

Bà Quản Thị Hiền, xuất thân từ gia đình ba đời làm sành sứ. Lớn lên Quản Thị Hiền cũng là xã viên HTX Đông Thành. HTX tan rã , năm 1992, bà về xây 6 bầu lò, thuê mướn 15 thợ sản xuất tại nhà. Do có kỹ thuật vẽ hoa như múa, mẫu mã độc đáo, lại qua lớp đào tạo kế toán, nên cơ sở sản xuất của bà kinh doanh khá hiệu quả.

Để nâng quy mô đủ sức đáp ứng nhu cầu của xã hội, nhất là đối với khách nước ngoài từ Hà Nội xuống Hạ Long và ngược lại, thường xuyên ghé vào các điểm mua hàng sành sứ. Năm 2000, được tỉnh và huyện tạo điều kiên cho thuê 1 ha đất, thời hạn 50 năm ở ngay đường 18A, có sân rộng, thuận tiện cho xe của khách vào tham quan, mua hàng, bà thành lập Xí nghiệp (XN) sành sứ Đông Triều, vốn ban đầu trên 350 triệu đồng. Vừa sản xuất, vừa đào tạo, có lúc XN có hàng trăm lao động và học sinh học nghề .

XN đã đầu tư trên 4 tỷ đồng, xây 14 bầu lò, 1 bầu đốt bằng gas. Sản phẩm của XN chủ yếu là hàng sứ Mỹ nghệ cao cấp, như chậu hoa, lọ lộc bình cỡ lớn. Chậu hoa có đường kính tới 0,75m-0,85m. Lọ lộc bình có chiều cao từ 0,90 m đến 1,4m. Với đường kính của chậu hoa và chiều cao của lọ lộc bình như XN sản xuất, rất ít đơn vịtrên địa bàn sản xuất được. Theo nguồn tin chúng tôi nắm được thì có doanh nghiệp mua chậu và lọ lộc bình của XN về nhái lại, bán hạ giá để cạnh tranh. Có doanh nghiệp còn trả lương cao hơn để " mua" công nhân, thợ kỹ thuật của XN.

Bà Quản thị Hiền, giám đốc XN cho biết, nếu tất cả các doanh nghiệp sản xuất đồ sành sứ trên địa bàn cạnh tranh lành mạnh thì XN của bà có nhiều khả năng dành lợi thế. Bởi em trai bà tốt nghiệp đại học Mỹ thuật Việt Nam loại ưu, hiện là phó giám đốc phụ trách kỹ thuật có thể thiết kế mẫu mã phù hợp với yêu cầu người tiêu dùng, còn bà Hiền, vốn là nhân viên vẽ hoa từ thời bà còn là xã viên HTX Đông Thành. Với kinh nghiệm và trí sáng tạo bà Hiền có bí quyết về vẽ hoa, được khách hàng, nhất là khách hàng nước ngoài ưa thích.

Mặc dù không được hưởng thụ từ các nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước và phải cạnh tranh trong tình trạng không lành mạnh, nhưng XN sành sứ Đông Triều vẫn đạt doanh thu khá, bảo đảm việc làm cho trên 50 lao động có thu nhập từ 1,5 đồng- 2,5 triệu đồng/người/tháng, bảo đảm đầy đủ chế độ cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ đầy đủ với Nhà nước.